TINATAWANAN NG MGA APO ANG KALAWANGING KOTSE NG KANILANG LOLO KAYA HININGI KO ITO PARA AYUSIN—PERO NAPALUHOD AKO NANG MABUKSAN KO ANG COMPARTMENT SA LIKOD AT MAKITA ANG GINTONG PAMANA MULA PA SA PANAHON NG DIGMAAN.
Si Lolo Teban ang paborito kong kapitbahay. Isa siyang tahimik na beterano ng digmaan, namumuhay nang mag-isa sa lumang bahay sa tabi namin. Araw-araw, nakikita ko siyang pinupunasan ang kanyang lumang-lumang sasakyan—isang kakarag-karag na 1960s Ford sedan na puro kalawang, basag ang salamin, at matagal nang hindi umaandar.
“Lolo Teban, bakit hindi niyo na lang ipabenta sa junk shop ‘yan?” biro ko sa kanya minsan habang inaabutan ko siya ng mainit na pandesal.
Ngumiti lang ang matanda. “Naku, Marco. Mas marami pa itong kwento kaysa sa lahat ng libro sa library. May mga yaman na hindi nakikita sa panlabas na anyo.”
Hindi ko naintindihan iyon noon. Hanggang sa pumanaw si Lolo Teban dahil sa katandaan.
Ang Pag-uwi ng mga Sakim na Apo
Isang linggo matapos ang libing, dumating ang mga apo ni Lolo Teban mula sa Maynila—sina Jason at Trina. Hindi man lang sila umiyak sa burol ng lolo nila. Ang una nilang ginawa pagdating ay halughugin ang bahay para maghanap ng pera, alahas, o titulo ng lupa.
Nakatayo ako sa bakuran ko habang naririnig ko ang pagrereklamo nila.
“Grabe, ang baho ng bahay na ‘to! Puro basura!” sigaw ni Trina habang nagtatapon ng mga lumang album ng litrato sa labas. “Wala man lang naiwang pera ang matandang ‘yan? Sayang ang pamasahe natin!”
Lumabas si Jason, pawisan at inis na inis. Napatingin siya sa garahe, kung saan nakaparada ang lumang Ford sedan ni Lolo Teban. Sinipa ni Jason ang gulong ng kotse.
“At itong basurang ‘to, kumakain lang ng espasyo!” bulyaw ni Jason. “Walang kwenta. Tatawag ako ng towing truck. Ipapakilo ko ‘to sa junk shop. Baka makabenta pa tayo ng dalawang libo sa bakal nito.”
Hindi ko napigilan ang sarili ko. Lumapit ako sa kanila. Naaawa ako sa alaala ni Lolo Teban. Ang kotseng iyon ang huling koneksyon niya sa nakaraan niya.
“Pasensya na sa abala,” sabi ko. “Kung ipapatapon niyo lang din naman, baka pwedeng… ako na lang ang kumuha? Mahilig ako sa pagmekaniko. Baka mapagana ko pa at magamit. Bibilhin ko sa inyo.”
Nagkatinginan sina Jason at Trina bago sumabog sa malakas na tawanan.
“Seryoso ka, Kuya?” pang-iinsulto ni Trina, tinignan ang simpleng suot ko. “Gagawin mong project ‘yang basurang ‘yan? Wala ka na bang pambili ng matinong sasakyan?”
“Hayaan mo na, Trina,” ngisi ni Jason. Humarap siya sa akin. “Sige. Bigyan mo ako ng 5,000 pesos, sa’yo na ‘yang kalawangin na ‘yan. Kunin mo na ngayon din bago magbago ang isip ko.”
Agad kong kinuha ang ipon ko sa bahay at ibinayad sa kanila. Tuwang-tuwa ang magkapatid dahil nagkapera sila sa “basura.” Kinaladkad ko ang kotse papunta sa maliit kong garahe. Nang gabing iyon, umalis sina Jason at Trina, ibinenta ang bahay ni Lolo, at hindi na muling lumingon pa.
Ang Hiwaga sa Loob ng Kalawang
Lumipas ang isang buwan. Tuwing day-off ko sa trabaho, inaayos ko ang kotse ni Lolo Teban. Nilinis ko ang makina, pinalitan ang langis, at inayos ang mga upuan.
Isang hapon, napansin kong hindi ko mabuksan ang trunk o ang likuran ng kotse. Kinain na ng kalawang ang susian nito. Kumuha ako ng crowbar at dahan-dahang pwersahang binuksan ang takip.
Crack!
Bumukas ang likuran. Puno ito ng alikabok, lumang basahan, at isang gulong na butas. Inilabas ko ang mga ito para linisin ang loob. Nang tanggalin ko ang spare tire, napansin kong hindi pantay ang sahig ng trunk. Parang may nakaumbok na bakal na hindi parte ng orihinal na disenyo ng sasakyan.
Kumuha ako ng flathead screwdriver at pilit na inangat ang bakal na sahig.
Nang matanggal ko ang takip, tumambad sa akin ang isang sikretong compartment. Sa loob nito, may tatlong mabibigat na kahoy na kahon na nakabalot sa makapal at lumang canvas.
Kumabog ang dibdib ko. Puno ng kuryosidad, binuhat ko ang unang kahon. Sobrang bigat nito para sa maliit na sukat.
Binuksan ko ang kandado.
Nanlaki ang mga mata ko. Napaluhod ako sa semento. Hindi ako makahinga.
Ang laman ng kahon… ay mga Solid Gold Bars (Lantay na Ginto).
Nanginginig ang mga kamay kong inilabas ang isang piraso. Kumikislap ito kahit nababalot ng kaunting alikabok. Sa ibabaw ng mga ginto, may isang lumang sobre na may pangalan ko: Para kay Marco.
Binuksan ko ang liham at binasa ang sulat-kamay ni Lolo Teban.
“Marco, kung binabasa mo ito, ibig sabihin ikaw ang nag-ayos ng kotse ko. Alam kong hindi ito papansinin ng mga apo ko. Pera lang ang mahalaga sa kanila, kaya hindi ko ipinagkatiwala sa kanila ang sikreto ko.
Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, isa ako sa mga sundalong nagtago ng yaman mula sa mga dayuhan. Ang mga gintong ito ay ang aking bahagi. Itinago ko ito sa kotseng ito sa loob ng maraming dekada. Gusto kong ibigay ito sa taong marunong magpahalaga sa lumang bagay, sa taong may tyaga, at sa taong marunong rumespeto. Sayo na ito, Marco. Gamitin mo para sa pamilya mo. Maraming salamat sa mga pandesal. >
— Lolo Teban”
Umiyak ako habang hawak ang sulat. Ang “basura” na ibinenta sa akin ng mga apo ni Lolo Teban ng 5,000 pesos ay naglalaman ng ginto na nagkakahalaga ng higit sa 50 Milyong Piso.
Ang Huling Halakhak
Ilang buwan ang lumipas. Sa tulong ng isang abogado, legal kong naibenta ang bahagi ng mga ginto at nagtayo ng isang matagumpay na auto-repair shop at hardware business. Umahon kami sa hirap.
Nabalitaan ito nina Jason at Trina. Nalaman nila na mula sa lumang kotse ni Lolo Teban ang yaman ko. Sumugod sila sa bago kong shop, nagwawala at nagbabanta.
“Ibalik mo sa amin ‘yan! Pera ng lolo namin ‘yan! Magnanakaw ka!” sigaw ni Jason habang nagwawala sa labas ng shop ko.
Lumabas ako, kalmado. Inilabas ko ang Deed of Sale na mismong pinirmahan nila.
“Ibinenta niyo sa akin ang kotse, ‘as is, where is’, sa halagang limang libong piso,” malamig kong sagot. “At nakasulat sa testamento na iniwan niya sa loob ng kotse na sa akin niya ipinapamana ang laman nito dahil alam niyang itatapon niyo lang ang alaala niya.”
Nanghina ang magkapatid. Walang nagawa ang mga abogado nila dahil malinaw ang batas at dokumento. Umuwi silang umiiyak, puno ng matinding pagsisisi. Naiwan silang baon sa utang, habang ang kapirasong bakal na tinawag nilang basura ang nagbigay sa akin ng buhay na hindi ko inakalang mararanasan ko.
Hanggang ngayon, nakaparada pa rin ang lumang Ford sedan ni Lolo Teban sa gitna ng bago kong garahe—hindi na kinakalawang, kundi makintab at umaandar na, bilang simbolo na ang tunay na yaman ay nasa mga pusong marunong magpahalaga.
